"Nếp Tú Lệ, tẻ
Mường Lò", câu ca ấy đã vượt ra khỏi ranh giới vùng đất đất Yên Bái để đến
với người dân các vùng miền trong cả nước và gợi lên sự háo hức trong tâm hồn
những kẻ lữ hành.
Từ lâu ở địa phương đã lưu truyền câu chuyện dân gian về nếp Tú
Lệ. Chuyện kể: Có một tộc người Thái được tiên hiện ra cho một cóng thóc quý và
dặn phải tìm được một mảnh đất thích hợp để gieo trồng thì hạt mới mọc thành
cây lúa và cho nhiều gạo dẻo thơm. Vâng lời tiên dạy, tộc người Thái đi khắp
vùng Tây Bắc, đến đâu thấy đất tốt đều gieo trồng thử nhưng nơi thì hạt không
nảy mầm, chỗ thì lúa không trổ bông hoặc có hạt thì chẳng dẻo thơm như lời tiên
dạy. Một ngày kia đoàn người Thái tới chân đèo Khau Phạ, dừng chân xuống suối Mường
Lùng uống nước. Thấy dòng suối mát thơm và ngọt lịm, ngẩng mặt lên là thung
lũng tươi tốt. Già làng của tộc người quyết định ở lại vỡ ruộng trồng lúa.Tuy
nhiên thóc tiên gieo xuống đã nhanh nảy mầm lại rất tốt, cuối vụ bông nào bông
nấy to như đuôi trâu, đem vào cối giã cho hạt gạo trắng trong và thơm phức, đưa
vào chõ gỗ mà xôi thì dẻo thơm lạ thường, dùng men lá rừng ủ rượu thì làm say
đắm ngất ngây lòng người, uống một lần sẽ nhớ mãi không nguôi.
Với cảm hứng được khơi nguồn từ ngàn đời xưa, người làm rượu đã kỳ công biến loại rượu làm từ nếp Tú Lệ trong truyền thuyết kia thành sự thật với tên gọi Bách Chi - loại rượu thóc men lá đặc sản, đậm chất thuần khiết núi rừng và nồng nàn tình người Tây Bắc.
